Gewone pantserjuffer

De Gewone pantserjuffer (Lestes sponsa) is een metaalgroene libel uit de familie van de pantserjuffers. Net als de meeste pantserjuffers zit de libel vaak met de vleugels half gespreid. Andere waterjuffers hebben de vleugels meestal langs het lichaam gevouwen.

Je kunt de Gewone pantserjuffer in heel Nederland tegenkomen. De kans daarop is het grootst in de maanden juli en augustus.

Gewone pantserjuffer (Lestes sponsa) vrouwtje

Gewone pantserjuffer jong vrouwtje

Algemene kenmerken

Een aantal kenmerken hebben de mannetjes en vrouwtjes van de Gewone pantserjuffer allebei. Hieronder staan deze beschreven en is ook aangegeven waarin ze verschillen van andere pantserjuffers.

  • Achterhoofd: volledig donker
    (bij de Tengere pantserjuffer is de onderkant van het achterhoofd geel)
  • Halsschild: lichtgekleurde zijrand
    (bij de Tangpantserjuffer is de zijrand groen)
  • Heupschild (schildje boven de middelste poten): groen eilandje omringd door blauw of geelbruin
    (bij de Tangpantserjuffer, Tengere pantserjuffer en Houtpantserjuffer is het heupschild volledig groen)
  • Borststuk: het groen aan de zijkant komt niet tot de zijnaad
    (bij de Tangpantserjuffer, Tengere pantserjuffer en Houtpantserjuffer komt het groen wel tot de zijnaad)
    (de Houtpantserjuffer heeft een groene uitstulping onderaan het groen)
  • Poten: vrij donker
  • Pterostigma (vlekje in de vleugels): (bruin)zwart (licht bij jonge dieren), eventueel met witte zijkanten
Gewone pantserjuffer borststuk

Gewone pantserjuffer borststuk

Mannetje

Jonge mannetjes lijken qua kleur op de vrouwtjes. Als ze ouder worden, kleuren de lichte delen deels blauw. Een mannetje van de Gewone pantserjuffer kan verward worden met de Tangpantserjuffer, maar de Gewone pantserjuffer heeft meer blauw op segment 2 en de vorm van de onderste achterlijfaanhangsels verschilt. Nog meer verschillen worden hieronder beschreven.

Herkenning Gewone pantserjuffer mannetje:

  • Kleur: metaalgroen met blauwe bestuiving (jonge mannetjes zijn geelbruin i.p.v. blauw)
  • Ogen: blauw
    (bij de Tangpantserjuffer zijn de ogen feller blauw)
  • Achterlijf:
    • segment 1: blauw berijpt
    • segment 2: meestal volledig blauw berijpt
      (bij de Tangpantserjuffer is segment 2 voor 2/3 blauw, andere pantserjuffers hebben geen blauw op segment 2)
    • segment 2: blauw en groen loopt in elkaar over
      (bij de Tangpantserjuffer is er een scherpe grens tussen het blauw en groen)
    • segment 3 t/m 7: groen
    • segment 8: groen en soms een lichte mate blauw berijpt
    • segment 9: blauw berijpt
    • segment 10: blauw berijpt
  • Achterlijfaanhangsels: donker, de onderste (binnenkant) aanhangels zijn lang en recht
    (verschil met Tangpantserjuffer, waarbij de aanhangels als een tang naar elkaar toe buigen)
Gewone pantserjuffer (Lestes sponsa) mannetje

Gewone pantserjuffer mannetje

Gewone pantserjuffer (Lestes sponsa) mannetje

Gewone pantserjuffer mannetje

Gewone pantserjuffer (Lestes sponsa) mannetje

Gewone pantserjuffer mannetje

Gewone pantserjuffer (Lestes sponsa) mannetje

Gewone pantserjuffer mannetje

Gewone pantserjuffer (Lestes sponsa) mannetje

Gewone pantserjuffer mannetje

Jonge mannetjes zijn nog niet blauw en lijken op de vrouwtjes.

Gewone pantserjuffer (Lestes sponsa) jong mannetje

Gewone pantserjuffer jong mannetje

De onderste achterlijfaanhangels (aan de binnenkant zichtbaar) zijn lang en recht bij de Gewone pantserjuffer. Dit is een belangrijk verschil met de Tangpantserjuffer, waarbij de onderste aanhangels als een tang naar elkaar toe buigen. De bovenste achterlijfaanhangels (aan de buitenkant zichtbaar) buigen overigens bij alle pantserjuffers als een tang naar elkaar toe.

Gewone pantserjuffer achterlijfaanhangsels

Gewone pantserjuffer achterlijfaanhangsels

Vrouwtje

Vrouwtjes van de Gewone pantserjuffer zijn metaalgroen met geelbruine lichte delen. De vrouwtjes kunnen verward worden met vrouwtjes van de Tangpantserjuffer. Een belangrijk verschil is de omvang van het legapparaat. Bij de Gewone pantserjuffer komt deze niet voorbij het uiteinde van segment 10 en bij de Tangpantserjuffer wel.

Herkenning Gewone pantserjuffer vrouwtje:

  • Kleur: metaalgroen met geelbruine lichte delen (later kleurt het groen koperkleurig, bij oude vrouwtjes kunnen de lichte delen deels blauw kleuren)
  • Achterlijf:
    • segment 1 t/m 8: bovenkant groen, onderkant geelbruin
    • segment 9 en 10: de donkere tekening bovenop is smaller dan bij de Tangpantserjuffer
  • Legapparaat: komt niet voorbij het uiteinde van segment 10
    (bij de Tangpantserjuffer komt het legapparaat wel tot voorbij het uiteinde van segment 10)
Gewone pantserjuffer (Lestes sponsa) vrouwtje

Gewone pantserjuffer vrouwtje

Gewone pantserjuffer (Lestes sponsa) vrouwtje

Gewone pantserjuffer vrouwtje

Een jong vrouwtje, dat iets lichter gekleurd is. De pterostigma’s (vlekje in de vleugel) zijn bijvoorbeeld nog niet donker gekleurd.

Gewone pantserjuffer (Lestes sponsa) vrouwtje

Gewone pantserjuffer jong vrouwtje

Bij oudere vrouwtjes krijgt het groen een koperkleurige glans.

Gewone pantserjuffer (Lestes sponsa) vrouwtje

Gewone pantserjuffer vrouwtje

Gewone pantserjuffer (Lestes sponsa) vrouwtje

Gewone pantserjuffer vrouwtje

Een ouder vrouwtje dat een blauwe bestuiving heeft, net als de mannetjes.

Gewone pantserjuffer (Lestes sponsa) vrouwtje

Gewone pantserjuffer vrouwtje

Het legapparaat bij de Gewone pantserjuffer reikt niet tot voorbij het uiteinde van het achterlijf (aanhangsels niet meegerekend). Dit is een belangrijk verschil met de Tangpantserjuffer, waarbij het legapparaat wel tot voorbij segment 10 reikt.

Gewone pantserjuffer legapparaat

Gewone pantserjuffer legapparaat

Informatie Gewone pantserjuffer

Latijnse naam: Lestes sponsa
Familie: pantserjuffers (Lestidae)
Onderfamilie: Lestinae

Zeldzaamheid: algemeen
Lengte: 35 – 39 mm
Waar te vinden: heel Nederland
Vliegtijd: juni t/m september (piek in juli en augustus)
Overwinteren: 1 keer
Uitsluipen: half mei tot eind augustus (piek in juni)

Engelse naam: Common Spreadwing. Emerald Damselfly
Duitse naam: Gemeine Binsenjungfer
Franse naam: Leste fiancé

Meer libellen

Bekijk ook andere libellen uit de Juffers familie.

Houtpantserjuffer (Chalcolestes viridis) mannetje

Houtpantserjuffer mannetje

De Houtpantserjuffer is een vrij grote juffer, die te herkennen is aan de tekening op de zijkant van de borst.

Zeldzaamheid: algemeen
Latijnse naam: Chalcolestes viridis
Familie: pantserjuffers (Lestidae)
Onderfamilie: Chalcolestes

Tengere pantserjuffer (Lestes virens) mannetje

Tengere pantserjuffer mannetje

De Tengere pantserjuffer heeft een geel achterhoofd. Alleen segmenten 9 en 10 zijn blauw.

Zeldzaamheid: algemeen
Latijnse naam: Lestes virens
Familie: pantserjuffers (Lestidae)
Onderfamilie: Lestes